Johannes Siebinga, huisarts in Opeinde (Friesland)

Een verhaal naar aanleiding van het boek ‘Johannes Siebinga, meer dan een dokter’
Over Johannes Siebinga en Sake Sietzes Reindersma

Inleiding

In de boekenkast van mijn oom Rob, die in september 2016 op 97 jarige leeftijd overleed, had ik tijdens een bezoek wel eens een boek met de titel Johannes Siebinga, meer dan een dokter zien staan. Op dat moment zei die titel mij niet zoveel.

1
Omslag van het boek

Februari 2018 was ik weer in het huis van Oom Rob, zijn vrouw tante Dieuwke was eind december 2017 ook overleden en het huis in Beetsterzwaag waar zij samen heel lang gewoond hadden moest leeg. Ik kwam toen hetzelfde boek in de boekenkast tegen en nam het mee naar huis.
Het boek ging, zoals de titel al aangaf over Johannes Siebinga. Deze Johannes was een volle neef van mijn moeder en omdat oom Rob mijn moeders jongste broer was, was Johannes ook een volle neef van oom Rob. De vader van mijn moeder Aukjen en mijn oom Rob was Willem Reindersma. Willem’s oudste zuster Joukjen Reinders Reindersma was getrouwd met Roelf Johannes Siebinga en zij waren de ouders van Johannes Siebinga, die op 9 mei 1898 in Marum geboren werd.

2
Joukjen Siebinga-Reindersma. moeder van Johannes. Hier 101 jaar

Het feit dat hij een volle neef van mijn moeder was maakt hem ook familie van mij natuurlijk.
Al lezende in het bovengenoemde boek raakte ik behoorlijk geïnteresseerd in deze Johannes Siebinga en heb hem daarom tot het onderwerp van één van mijn verhalen voor deze website gemaakt.
Natuurlijk heb ik héél veel informatie over Johannes Siebinga in dat boek uit de kast van mijn Oom Rob gevonden.
Het boek is uitgegeven in 2009 ter gelegenheid van het Dokter Siebingajaar.

3

Johannes Siebinga was van 1925 tot aan zijn dood in 1969 huisarts in Opeinde, hij overleed na een ernstig auto-ongeluk. Ook de dorpen Nijega, Oudega en Rottevalle vielen onder de praktijk van Dokter Siebinga.
Naast de drukke baan als huisarts was hij tevens amateur-archeoloog en heeft hij in zijn eigen streek enorm veel opgravingen gedaan. In de oorlogsjaren was hij betrokken bij het verzet en heeft hij dientengevolge enige maanden in het concentratiekamp in Wilhelmshafen in Noord-west Duitsland gezeten.
Een bijzondere man.
In 1987 is er een boekje over Dokter Siebinga verschenen met de titel Een dokter in De Pein. Dat boekje werd geschreven door Sikke Hiemstra. In dat jaar hadden de bewoners van de Johannes Siebingasingel, die zich in Opeinde bevond, besloten om tijdens het dorpsfeest een praalwagen op te tuigen met als onderwerp Dokter Siebinga.

4

Tevens werd een er een boekje geschreven over zijn leven.
Er was veel belangstelling voor het boekje en meteen daarna zijn er nog een aantal van bijgedrukt.
In 2009 , 40 jaar na de dood van Dokter Siebinga, werd besloten om een Dokter Siebinga jaar te organiseren.Tijdens de voorbereidingen van dat Dokter Siebingajaar werd er een veel uitgebreider boek over Dokter Siebinga uit gegeven. Basis voor dat boek werden een aantal uitgaven die al eerder verschenen waren. In de eerste plaats het door Sikke Hiemstra in 1987 geschreven boekje. In de tweede plaats heeft Jan Bijlsma uit Opeinde een aantal anekdotes over de dokter verzameld. Ten derde schreef Johannes Siebinga zelf in de jaren 1942-1944 een hoofdstuk in een uitgave over de geschiedenis van Smallingerland. Dit hoofdstuk heette: Overzicht van de voorgeschiedenis van de gemeente Smallingerland. In dit hoofdstuk beschreef hij zijn werkzaamheden als amateur-archeoloog. Ook dit hoofdstuk is in het boek opgenomen. Een amateur-archeoloog uit de tijd dat het boek van 2009 verscheen heeft bij het verhaal van Johannes Siebinga nog een begeleidend artikel geschreven. En tenslotte wordt het verzetswerk en zijn verblijf in het concentratiekamp beschreven.
In dit boek is dus een portret van deze veelzijdige man te vinden vanuit verschillende gezichtspunten.

Johannes Siebinga was de oudste zoon van Roelf Johannes Siebinga, Lanbouwer/boer en Joukjen Reinders Reindersma.
Roelf en Joukjen trouwden in 1897 met elkaar, Johannes werd op 9 mei 1898 in Marum geboren.

16
Na Johannes kregen Roelf en Joukjen nog een zoon Reinder Siebinga en een dochter Eelkje Siebinga. Zij werd geboren in 1901. Zij was onderwijzeres in Den Haag en kwam wel eens bij ons thuis. Ik ken haar als tante Eke.

Een korte levensloop

Johannes ging in Groningen naar de HBS en schreef zich na zijn eindexamen in als student geneeskunde. In 1924 studeerde hij af als arts.
Als net afgestudeerd arts nam hij op Schiermonnikoog een paar maanden een huisartsenpraktijk waar. In 1925 vertrok hij naar Opeinde.  De verenigingen voor dorpsbelang van Opeinde, Nijega en Oudega drongen al jaren bij het gemeentebestuur van Drachten aan op een praktijk in de buitengebieden. Toen Johannes Siebinga belangstelling toonde werd hij met open armen ontvangen.
Johannes huurde in het café van Bertus Douma een kamer. Deze kamer werd de vergaderzaal genoemd. De dokter ontving daar zijn patiënten en had daar ook een apotheek. Al heel gauw daarna liet Johannes Siebinga in Opeinde een huis met praktijkruimte bouwen.

5
Het doktershuis in Opeinde

In Groningen, tijdens zijn studententijd, had Johannes een meisje leren kennen waar hij verliefd op werd en niet veel later mee trouwde. Haar naam was Anna Maria Petronella Auguste Lofvers, roepnaam Goes.
Toen het doktershuis in 1927 klaar was trouwden zij. Zij kregen één zoon, Roelf Reinder, dat was in 1928. Óók Roelf Reinder werd huisarts en werkte heel lang als huisarts op Texel.
In hetzelfde jaar dat zijn zoon Roelf Reinder werd geboren was Johannes aanwezig bij een lezing van van amateur-archeoloog H.J. Popping uit Oosterwolde. Zijn belangstelling voor de archeologie was meteen opgewekt en hij ging aan de slag als amateur-archeoloog. Hij las er veel over, bestudeerde kaarten en ging het veld in.
In de laatste oorlogsjaren kwam Johannes Siebinga in aanraking met het verzet.
Door dat verzet leerde hij Trijntje Lindeboom kennen, toen ze elkaar leerden kennen was zij nog Mevrouw Salverda. Zij werden allebei door de Duitsers opgepakt en hebben een tijd in het concentratiekamp in Wilhelmshaven doorgebracht.
Weer terug in Friesland zijn zij beide na enige tijd van hun echtgenote en echtgenoot gescheiden en met elkaar in het huwelijk getreden. Zij kregen een zoon Reinder geheten.
Op 11 december 1964 was Johannes Siebinga veertig jaar arts. In mei 1965, hij was toen 66 jaar werd er ter gelegenheid van het 40 jarig jubileum een receptie gehouden. De belangstelling was overweldigend. Misschien was de receptie ook wel bedoeld als afscheid. Maar Johannes Siebinga ging gewoon door met zijn werk.
Op 10 februari 1969 reed hij met zijn Volkswagen Kever naar huis. Hij kreeg op die dag een frontale botsing en werd in het ziekenhuis in Drachten opgenomen.
Op 23 februari 1969 overleed hij aan de gevolgen van dit tragische ongeval. Hij lag toen in het ziekenhuis van Groningen en was 71 jaar oud.

Er valt natuurlijk nog een heleboel meer te vertellen over de verschillende aspecten van het leven van Johannes Siebinga.
Dat ga ik doen in het volgende deel van dit verhaal.

Johannes de amateur-archeoloog

Zoals hierboven al werd geschreven werd Johannes al vrij vroeg gegrepen door de archeologie, hij was toen net als huisarts in Opeinde begonnen,
Door een lezing die hij hoorde over het onderwerp werd zijn belangstelling gewekt.
Al heel gauw ná het beluisteren van de lezing trok hij erop uit met spa en een zak over zijn schouder en ging op zoek. Hij las heel veel over de materie en bestudeerde vele kaarten. Hij was ervan overtuigd dat er in de streek waar hij woonde heel veel te vinden zou zijn. Er kon wel gezegd worden dat hij bezeten raakte door dit onderwerp.
In 1937 werden in het kader van de werkverschaffing jonge werkelozen ingezet bij het opgravingswerk van Johannes Siebinga. In het Dagblad van het Noorden van 23-2-1937 staat een verslag van deze werkzaamheden dat hier volgt:

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

In het boek worden nog een paar anekdotes beschreven van enige mooie vondsten van Johannes Siebinga tijdens zijn archeologische zoektochten.
Ook is in het boek opgenomen een artikel dat geschreven is door Johannes Siebinga zelf over zijn archeologisch werk in Smallingerland.
Het artikel werd gepubliceerd in een uitgave ter gelegenheid van het 300 jarig bestaan van Drachten.
Het voert te ver dit artikel in z’n geheel hier op te nemen.

14

Tot zover over de archeologische activiteiten van Johannes Siebinga.

Het verzet

Er is nog een aspect dat aandacht verdient. Johannes Siebinga was tijdens de tweede wereldoorlog nauw betrokken bij het verzet.
Hij werkte samen met andere mensen tijdens die verzetsperiode. Bijvoorbeeld met dominee Buitenbos , de gereformeerde predikant van Opeinde. Ook Gerardus Haagen was een mede-verzetsman. Haagen was werkzaam geweest bij de marechaussee in Zutphen. Wegens zijn verzetsactiviteiten moest hij daar weg. Hij liep gevaar opgepakt te worden en zo kwam hij in Friesland terecht. Zijn schuilnaam was Gerrit Hakman.
Gerardus Haagen overleed in april 1972. Naar aanleiding van zijn dood besteedde De Leeuwarder Courant van  april 1972 aandacht aan hem. In dit artikel kwam ook Johannes Siebinga ter sprake. Te lezen is dat Gerardus Haagen, alias Gerrit Hakman in de zomer van 1944 bij een poging van de groep ‘Gerrit Hakman’ om gevangengenomen vrienden uit Haersma State – destijds marechaussee kazerne –  te bevrijden in de buik werd geschoten.
Hakman wist zich toen, ondanks veel bloedverlies, naar de woning van de familie Mulder te slepen.  Dokter Siebinga werd gewaarschuwd. Deze bracht de zwaargewonde Gerrit naar zijn moeder, Joukjen Siebinga-Reindersma, op de Haar. Zijn vriend Gerrit was daar helaas niet veilig en werd toen op de motor naar een patiënt van de dokter in Rottevalle vervoerd. Deze mensen hebben Gerrit toen liefderijk verzorgd.
Gerardus Haagen heeft ook na dit ongeluk nog veel betekent voor het verzetswerk.  In de herfst werd hij weer ernstig ziek. Ook toen nam dokter Siebinga hem op. Toen bleek dat hij tuberculose had. Na de bevrijding is hij overgebracht naar Davos daar is hij voor een deel hersteld, al bleef hij wel altijd een zwakke gezondheid houden.

Jelmer van der Hei vertelt dat Johannes Siebinga in die tijd eigenlijk nooit iets vertelde. Hij hielp waar hij helpen kon, onderduikers, verzetsmensen, overlevenden van geallieerde vliegtuigen, hij bezorgde ze allemaal een schuilplaats. Maar, vertelt hij, hij was zo glad als een aal en wist uit handen van de Duitsers te blijven. Dat kwam ook omdat hij de Duitse taal zeer goed sprak.
Maar, op 3 januari 1945 kwamen ze hem toch halen. Hij en zijn vrouw werden gearresteerd en naar het huis van bewaring in Leeuwarden gebracht. Hij werd daar 4 weken lang ondervraagd en toen op transport naar Wilhelmshafen gesteld. Daar kwam hij terecht in het kamp ‘Lager Schwarzerweg’. Zijn vrouw werd al snel weer vrijgelaten tijdens het verblijf in het huis van bewaring.

Het kamp in Wilhelmshafen heeft 5 maanden bestaan.
In de Leeuwarder courant van 1-11-1969 is een artikel verschenen over dit kamp.
Een kort stukje uit dit artikel:

15

Dit zijn woorden van Siebren van der Meer. Ook hij zat gevangen in Wilhelmshafen en heeft het concentratiekamp overleefd.

In het kamp verbleven circa 450 tot 500 Nederlanders. Ook Johannes Siebinga is vanuit Leeuwarden op de trein gezet om in dit kamp te verblijven. Samen met de Nederlands-Hervormde dominee Harm Cnossen heeft hij veel gedaan voor de medegevangenen. Allebei, de dominee en de dokter, vanuit hun eigen beroep

In mei 1969 hebben een zestigtal personen, ex-gevangenen en echtgenoten, een bezoek gebracht aan het voormalige kamp. Johannes Siebinga was daar niet bij, in februari 1969 was hij ten gevolge van een verkeersongeval overleden. Natuurlijk werd tijdens het bezoek dokter Siebinga nog wel herdacht.
Zoals blijkt uit het boek was het bezoek aan het kamp erg emotioneel.

Het blijkt dat Johannes Siebinga na de bevrijding van het kamp door de geallieerden niet meteen het kamp verlaten heeft. Hij gaf er de voorkeur aan nog enige tijd bij zijn patiënten te blijven.

Mevr. Siebinga-Lofvers

In het boek is een hoofdstuk opgenomen waarin de eerste echtgenote van Johannes Siebinga, mevr. Siebinga-Lofvers aan het woord komt. Zij verteld over hoe het was om met hem getrouwd te zijn.
Ze verteld over zijn enorm drukke leven als huisarts. Hoe vaak hij onderweg was, ook ’s nachts, vaak voor bevallingen.
Ze vertelt over de grote leesgraagte van Johannes Siebinga. Hij las veel over filosofie, psychologie, kunst en literatuur. Ze vertelt dat hij ook een groot vogelliefhebber was. Ook over dat onderwerp heeft hij veel op papier gezet.
Natuurlijk vertelt ze ook over zijn passie voor de archeologie.
Ook vertelt ze over een nóg een passie van Johannes. Hij was dol op vliegen en heeft vlieglessen gehad in Eelde en tenslotte komt ook de episode van het verzet natuurlijk aan de orde bij haar verhaal over de dokter. Johannes probeerde zijn vrouw buiten het verzetswerk te houden. In die tijd heeft Johannes Trijntje Lindeboom leren kennen. Johannes, zijn vrouw en Trijntje werden door de bezetter gevangen genomen en naar de gevangenis in Leeuwarden gestuurd. Mevr. Siebinga werd al snel vrijgelaten. Johannes en Trijntje werden allebei op transport naar Wilhelmshafen gestuurd.
Toen de oorlog afgelopen was zijn Mevr. Siebinga-Lofvers en de dokter gescheiden.
Niet lang daarna is Johannes met Trijntje Lindeboom getrouwd.

Twee jubilea

In het boek over dokter Siebinga wordt aandacht besteed aan twee doktersjubilea die hij vierde. Op 11 december 1959 werd gevierd dat hij 35 jaar arts was.
Ter gelegenheid van dit feest kreeg hij een paar geschenken aangeboden.
Van collegae artsen, die zijn belangstelling voor rollend materieel kenden, kreeg hij een automatisch bestuurde theewagen, die uitsluitend bedoeld was voor huishoudelijk gebruik. Je mocht er dus niet de weg mee op.
Uit de patiëntenkring kreeg hij een goggomobiel aangeboden, een heel klein autootje met een maximum snelheid va 30 km.
En van het hoofdbestuur van de Nederlandse Maatschappij ter bevordering van de Geneeskunde kreeg hij een stekkertelefoon.
Na het aanbieden van de geschenken werd er tenslotte nog een cabaret opgevoerd met de titel:  Vooruit – door de voorruit.

In 1965 werd het 40 jarig artsen jubileum van Johannes Siebinga gevierd. In de Drachtster courant van 14 mei 1965 wordt er ruim aandacht besteed aan dit jubileum.
In de zaal Vreewijk in de buurt van Drachten komen heel veel mensen uit de dokterspraktijk op de receptie, uit Opeinde natuurlijk en uit Oudega, Rottevalle, Nijega, Houtigehage, en de Tike.

16
Zaal Vreewijk

Vele sprekers komen aan het woord en het bleek dat dokter Siebinga bij heel veel Smallingerlanders een warm plekje in het hart heeft. Natuurlijk worden er ook weer geschenken aangeboden. De mensen hebben albums gemaakt met allerlei foto’s en beschreven ervaringen van patiënten, boeken én een stoeltjesklok.
Heel bijzonder was het feit dat er een vijftiental medegevangenen uit het kamp in Wilhelmshafen aanwezig waren op het feest en de dokter toespraken

In het Nederlands tijdschrift voor Geneeskunde werd op 5-12-1964 ook aandacht besteed aan het 40 jarig jubileum als huisarts van Johannes Siebinga.

17

17b

Het overlijden van Johannes Siebinga

Niet zo heel lang na dit 40 jarig jubileum sloeg het noodlot toe. Dokter Siebinga kreeg een auto-ongeluk en overleed op 25 februari 1969 in het academisch ziekenhuis in Groningen. Hij was toen 70 jaar en nog steeds werkzaam als huisarts.

Na zijn overlijden publiceert het Nederlands tijdschrift voor Geneeskunde een ‘in memoriam’:

18

Toen het boek in 2009 werd uitgegeven is men nog langs enkele mensen, die de dokter gekend hadden, gegaan om naar aanleiding van die gesprekken anekdotes op papier te zetten.
Dit deel van het boek is in het Fries. Een taal, die ik helaas niet machtig ben, dus over die gesprekken kan ik niet verhalen.

Al met al… een prachtig boek, met veel, heel veel informatie.
Ik heb door al deze informatie een vrij volledig beeld van Johannes Siebinga, in de verte familie van mij, gekregen.
Ik hoop de lezer van dit verhaal ook.

Het Sake Sietzes Reindersmafonds

Om te besluiten voeg ik bij dit verhaal nog enige informatie over Sake Sietzes Reindersma toe.
Onder andere met behulp van het Sake Sietzes Reindersmafonds is het boek over Johannes Siebinga gepubliceerd en kon het Dokter Siebingajaar gehouden worden.

Sake Sietzes Reindersma was een neef van mijn grootvader Willem Reindersma, vader van mijn moeder. De vader van Sake Sietzes was een broer van Willem’s moeder. Beide ouders van Willem hadden namelijk dezelfde achternaam.
Sake Sietzes werd geboren in 13 april 1877 in Opeinde  en overleed op 4 oktober 1949 in het ziekenhuis in Leeuwarden, hij woonde toen nog steeds in Opeinde. Hij was toen 72 jaar.

19
Sake Sietzes Reindersma

In geboorteregister en overlijdensregister staat hij alleen met de naam Sake Reindersma ingeschreven, maar heeft tijdens zijn leven de naam van zijn vader Sietze erbij gevoegd.
Sake is nooit getrouwd en heeft dus ook nooit kinderen gekregen. Hij was een vermogend man, agrariër, met veel geld, vermogen, grond, vee en gebouwen.
Toen hij op het eind van zijn leven kwam en ziek werd heeft hij in zijn testament laten opnemen dat zijn eigendommen bij elkaar moesten blijven en in een stichting moesten worden opgenomen.

20

Uit de opbrengsten moesten hulpbehoevende inwoners van Opeinde, buurtschap Nijtap en buurtschap De Folgeren worden geholpen. Er zijn in de loop der tijd wel eigendommen verkocht door de stichting en door de veranderingen in de tijd, het verbeteren van sociale voorzieningen, zijn de doelstellingen wat veranderd en verruimd. Zo gaat het nu ook om inwoners van Nijega en De Tike en worden initiatieven gesteund op het gebied van sport en welzijn, jeugd en maatschappij, kunst en cultuur en natuur en milieu.

In 2013 is er voor Sake Sietze Reindersma een kunstwerk onthuld. Natuurlijk om hem te eren voor de stichting Sake Sietzes Reindersma fonds die hij in het leven heeft geroepen.
Uit vier ontwerpen door kunstenaars is dat van Anne Woudwijk en zijn dochter Roelie gekozen. Het zijn in feite twee kunstwerken.

21
Het monument voor Sake Sietzes Reindersma

Op een neemt een stormlantaarn een centrale plek in. ,,De stormlantaarn symboliseert Sake Sietzes Reindersma omdat hij een lichtpunt was voor mensen die het moeilijk hebben. Bovendien werd een stormlantaarn altijd gebruikt door boeren. In de schaduw van de lantaarn zijn allerlei dieren zichtbaar”

verantwoording:

Heel veel van de informatie uit dit verhaal komt uit het boek:

Johannes Siebinga ‘meer dan een dokter’.
Sikke Hiemstra, Jan Bijlsma, Johannes Siebinga, Klaas J. Bekkema.

Samenstelling:  Peter Terpstra
Tekstadviezen:  Yntsje Hoekstra en Evert Kramer
Vormgeving: Huisdrukkerij gemeente Smallingerland en Eddy Visser
Druk:  Drukkerij van der Eems, Easterein
Uitgave: Smelne’s Erfskip, in samenwerking met de werkgroep ‘Dokter Siebinga’

Drachten/Opeinde, november 2009

© Auteursrechten: de receptieve schrijvers en rechthebbenden op de afbeeldingen.

Deze uitgave is mogelijk gemaakt door steun van Stichting Sake Sietzes Reindersmafonds.
Gemeente Smallingerland, Provinsje Fryslân en P.W.Janssen’s Fries Stichting

ISBN/EAN 978-94-90543-02-0

Van de De Histoaryske Feriening De Pein heb ik toestemming gekregen om met behulp van het boek ‘Johannes Siebinga,, meer dan een dokter’ dit verhaal te schrijven.

1 Comment

  1. tot mijn elfde jaar heb ik vaak bij dokter s, aan tafel gezeten een inspirerende man
    iemand als je hem goed heb leren kenne n hij nooit meer uit je hoofd gaat verdwijnen
    in een angstige situatie ,denk ik altijd aan hem ,hij kende geen angst en als rolmodel is hij de hoofdprijs ooit zo,n iemand ontmoet te hebben

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s