24-10-1912. Aukjen Heilke Reindersma geboren.

Dit blog gaat over mijn moeder. Zij werd geboren op donderdag 24 oktober 1912 in ’s-Gravenhage als tweede kind van Willem Reindersma en Lefferdina Reindersma-Süthoff.
Haar broertje Reinder werd anderhalf jaar eerder geboren op 4 april 1911.
Aukjes vader, mijn grootvader, was jarig op 26 oktober, twee dagen na zijn dochtertje, deze feestelijke gebeurtenis komt meerdere malen terug in de brieven en kaarten.

Over vader Willem Reindersma, die als vader van mijn moeder natuurlijk mijn grootvader is,  heb ik op deze website een inleiding en een viertal verhalen over zijn leven geschreven:

Willem Reindersma, mijn grootvader, vader van mijn moeder; een onderwijsman in hart en nieren. Introductie.
Hoofdstuk 1. De jaren in Groningen, 1877 – 1906
Hoofdstuk 2.. De eerste jaren in ’s Gravenhage, 1906 – 1916
Hoofdstuk 3. De jaren in Rotterdam. 1916-1923. Willem Reindersma, directeur van de gemeentelijke kweekschool in Rotterdam
Hoofdstuk 4. Weer terug in ’s Gravenhage. 1923 – 1946.

Dit blog gaat óók over Willem en Lefferdina. Nadat de geboorteaankondiging van dochter Aukje is verstuurd aan familie, vrienden en collega’s stromen de felicitaties binnen. Heel véél felicitaties.

Willem is in 1909 vanuit Groningen op het net opgerichte Nederlandsch lyceum gaan werken. Hij is daar Directeur van de H.B.S. afdeling en geeft ook wiskunde op datzelfde Nederlandsch lyceum.
Dat houdt natuurlijk in dat veel collega’s en bestuurders van die school het jonge echtpaar feliciteren met de jonggeboren dochter.

Nadat de oudste broer van Aukje, Reinder in 1992 overleed kreeg ik van zijn jongste dochter en dus mijn nicht Elisabeth een aantal materialen uit het archief van mijn oom Reinder. Daar zitten onder anderen alle felicitaties bij die Willem en Lefferdina Reindersma gekregen hebben na  de geboorte van Aukje.
Mijn moeder overleed op 2 juli 2005, 92 jaar oud.
Tijdens haar begrafenis, zij werd bij mijn vader begraven op de begraafplaats in Driehuis-Westerveld, heb ik een verhaal over mijn moeder verteld. Ik heb voor dat verhaal onder anderen gebruik gemaakt van die felicitaties. Daar zaten namelijk hele verrassende kaarten en brieven bij, die een geweldig mooi inkijkje geven in het leven van Willem en Lefferdina, de ouders van Aukje rond het jaar van haar geboorte.
Deze felicitaties zijn ook de basis van dit blog.

Ik ga beginnen met voorbeelden van de geschreven kaarten en brieven die Willem en Lefferdina kregen ter gelegenheid van de geboorte van kleine Aukje.
Natuurlijk laat ik niet álle brieven en kaarten die Willem en Dien krijgen hier de revue passeren. Dan zou het een heel erg lang blog worden. Maar wel die brieven en kaarten die mij opvielen en waarbij ik een idee krijg op welke manier diverse mensen mee leven met de ingrijpende gebeurtenis van de geboorte can Aukjen Heilke, mijn moeder.
Een paar kleine algemene opmerkingen, in veel reacties op de geboorte wordt benadrukt hoe fijn het is dat ná zoon Reinder de jonge ouders nu verblijd worden met een dochter. Dat is toch algemeen een wens die bij veel ouders leeft! Een tweede vaak voorkomende opmerking gaat over de strofe op het geboortekaartje over ‘de zeer voorspoedige geboorte van ons dochtertje’. In tegenstelling tot de geboorte van ouder broertje Reinder die naar de verhalen héél zwaar is geweest, gaat de geboorte van Aukjen Heilke van een leien dakje.

Het geboortekaartje

Op 24 oktober 1912 worden er 5 brieven en kaarten geschreven en verstuurd, die allen, naar ik aanneem 2 dagen later arriveren op de 2e Schuytstraat 206 in Den Haag, waar Aukjes ouders op dat moment wonen.

2e Schuytstraat 206 ‘s-Gravenhage

Om te beginnen een brief van een broer van Willem, Sake. Sake is getrouwd met Tetje Bandringa. Nadat het telegram van de geboorte bij hen  is gearriveerd op 24 oktober is Sake meteen gaan zitten om een brief aan zijn broer en schoonzus te schrijven om hen te feliciteren met het pasgeboren dochtertje Aukje. Hij vertelt in de brief over een reis die hij gemaakt heeft tot aan de woensdag vóór haar geboorte. Hij heeft nog even in gedachte gehad om bij Willem en Dien (zo wordt Lefferdina door iedereen genoemd) langs te gaan, maar dat komt uiteindelijk door treintijden niet uit. Sake reist via Arnhem naar enkele plaatsen in Duitland en vervolgens komt hij via België weer naar Nederland, waar hij ook nog op een adres in Haarlem langs gaat. Daarna weer naar huis. Hij woont in Groningen.

Een tweede brief die op 24 oktober wordt geschreven komt van Heit en Mem, de ouders van Willem.

Een lange brief van zes kantjes. De brief begint met de felicitaties voor Willem’s verjaardag, die op 26 oktober gaat plaatsvinden. Willem wordt dan 35 jaar. Ná de felicitatie wordt de hoop uitgesproken dat de ‘zeer gewichtige gebeurtenis’ binnenkort voorspoedig zal aflopen. ‘met die ‘gewichtige gebeurtenis’ wordt natuurlijk de aanstaande geboorte van het nieuwe kind bedoelt. De nieuwe baby is uitgerekend op de verjaardag van Willem.
Heit heeft het in de brief over de kleine Reinder, op dat moment anderhalf jaar, die zich kennelijk een tijd lang niet heel lekker voelde en last van ‘schreibuijen’ heeft gehad, maar die, zoals vader Willem in een brief van dinsdag 22 oktober aan Heit en Mem schreef, gelukkig weer een beetje opgeknapt is.
Heit heeft het in de brief ook over de hoop dat de tweede die op stapel staat een beetje rustiger is en, als dat een meisje is, dat ook zeker zo zal zijn, want meisjes zijn, zoals wij allen weten, rustiger dan jongens. Tja… een wijdverbreide gedachte in die dagen. Maar, zegt Heit, hij denkt toch dat de kansen dat het een meisje zal zijn aardig aan het slinken zijn, want jongens laten altijd langer op zich wachten naar zijn idee, dus een meisje zou eigenlijk al geboren moeten zijn.
Vervolgens worden er vele familienieuwtjes en gebeurtenissen beschreven, waarbij natuurlijk allerlei kwalen en kwaaltjes van deze en genen ook ter sprake komen. Dat is van alle tijden!
Na het vierde velletje is de brief min of meer klaar, maar Heit heeft ‘m toch nog even laten liggen tot de volgende dag, dan wil hij de brief gaan versturen.
Maar…. nadat de brief beëindigt is komt er een telegram… Aukjen Heilke is geboren!
Heit voegt nog twee bladzijden aan zijn al geschreven brief toe! Een juichende brief met een verslag over de vreugde die de geboorte van Aukjen Heilke teweeg brengt bij Heit en Mem en andere familieleden in Marum en omstreken. Hartverwarmend om te lezen.

Op 24 oktober 1912 krijgt ook de oudste zus van Willem, Joukjen via een telegram te horen dat haar broer een dochter heeft gekregen.

Joukjen is getrouwd met Roelf Siebinga en heeft in 1912, het jaar van Aukje’s geboorte, drie kinderen. De oudste, Johannes is dan al 14 jaar. Over deze Johannes, die Jo genoemd werd heb ik op deze website óók een blog geschreven. Hij is lang huisarts in Opeinde geweest, was een verwoed amateur archeoloog en zat in WO II in het verzet:
Johannes Siebinga, huisarts in Opeinde (Friesland)

Joukjen heeft in 1910 haar laatste kind gebaard, een meisje, dat levenloos ter wereld is gekomen. Aan deze gebeurtenis refereert zij in haar brief aan Willem en Dien.

25 oktober 1912 wordt er een felicitatiebriefje door Mevr.Kann geschreven, Helaas onbekend waar zij woonde. Één strofe uit de brief viel mij op: ‘Ze (dat is Aukjen Heilke) is haar leven al zoo aardig begonnen door haar ouders te laten zien dat men zich wel eens voor niets veel angsten en zorgen maakt, dat men van haar verwachten mag dat zij u ook later de rimpels van ‘t voorhoofd zal verdrijven’.

Een oom en tante die net als Heit en Mem in Marum in Groningen wonen, brengen op een frivole wijze hun felicitaties over. De boodschap zou heden ten dage op facebook niet  misstaan: ná de felicitaties voegen zij toe… ‘dat hebben jullie ‘m mooi gelapt’!

Buiten dat Willem en Dien in de verschillende brieven en kaarten worden gefeliciteerd met de geboorte van Aukjen Heilke op 24 oktober en Willem’s verjaardag op 26 oktober wordt er nog aan een enkel ander feit aandacht besteedt. In juni van 1912 is namelijk een boek van Willem verschenen met de titel: Beknopt leerboek der vlakke meetkunde. Sommige mensen hebben dat boek toegestuurd gekregen en geven daar hun mening over of brengen dat onder de aandacht.

Zoals ook in brief van Heit en Mem naar voren komt refereert één kaartschrijver, ene van der Plas uit Winschoten, aan het ongelukkige eerste jaar van het zoontje (Reinder) en dat hij hoopt dat de dochter gelukkig zal zijn.

Op één van de kaarten die op 26 oktober geschreven is spreekt iemand zijn grote waardering uit voor het feit dat de dochter een echte Friese naam heeft gekregen. Helaas kan ik niet alle namen goed lezen, die onder brief of kaart geschreven zijn, handschriften zijn soms redelijk moeilijk te ontcijferen. Onder deze kaart lijkt de naam van de  kaartschrijver Snuff en de woonplaats Lunia, een stad of dorp dat ik helaas op de kaart niet heb kunnen vinden.

Op 28 oktober schrijft ene Joh uit Amsterdam een felicitatiebriefje. Natuurlijk begint Joh met de hartelijke gelukwensen, vervolgens echter wordt de toon wat zuiniger. Joh schrijft dat. omdat hij zo bitter weinig van Willem en Dien hoort, hij eigenlijk geen stof tot schrijven meer heeft. En dan komt de aap uit de mouw, een kleine maand geleden zond Joh een pakket met drie boeken én een briefje… helaas heeft hij tot aan die dag daar geen enkele reactie op ontvangen, zelfs niet of het pakket wel goed aangekomen is. En dan….. blijkt dat er dus eigenlijk eerst iets uitgelegd moet worden voor een wat warmere verstandhouding. Helaas ken ik natuurlijk  niet de precieze relatie die Willem en Dien met deze Joh hadden. Wie weet dat er ná deze brief een brief retour is geschreven met enige tekst en uitleg waarom er helemaal niet gereageerd is op het pakket.

Uit Paterswolde, dat ligt ten zuidwesten van Groningen, komt een felicitatiekaart van J. Hartlieb. De felicitaties worden tweetalig overgebracht. Eerst een strofe in het Duits en het berichtje wordt afgesloten in het Frans. Ondertekend wordt er in het Nederlands.

31 oktober schrijft Heit weer een lange brief. Willem heeft aan Heit en Mem een kaart gestuurd met wat nieuws over het nieuwste kleinkind en natuurlijk ook wat nieuws over Reineke.
Met de brief mee stuurt Heit een paar Haantjes (ik vraag me dan af of die Haantjes gekoeld gestuurd werden en zo niet hoe die haantjes dan ná de reis eraan toe zijn) Hij denkt dat door het nuttigen van die haantjes Dien wel weer zal aansterken en hij denkt dat de rest van de familie ook wel een stukje zullen krijgen.
Op bladzijde twee kondigt hij aan dat hij de brief gaat beëindigen, omdat hij de koeien nog moet voeren.

Op 1november 1912 zet Jhr. Mr. J. A. Feith zich achter zijn Groningse bureau. Johan Adriaan Feith is stadsarchivaris van Groningen. Willem zal hem ongetwijfeld ontmoet hebben tijdens zijn studie in Groningen en tussen de twee mannen is een vriendschap ontstaan.

De felicitatie begint met een verontschuldiging voor de late felicitatie. Dat komt doordat de jonkheer enige dagen in Den Haag verbleef en pas op 31 oktober weer thuis in Groningen was en daar de geboorteaankondiging aantrof.
Hem was kennelijk het peetvaderschap belooft als de jonggeborene een zoon was geweest. Nu het een dochter is geworden gaat dat peetvaderschap dus aan zijn neus voorbij en hij verzekerd Willem dat dat niet de reden is dat hij zo laat reageert.
Aan het eind van de brief stelt hij zich nog wel beschikbaar als peetvader bij een volgende gelegenheid.

De laatste brief die ik hier onder de aandacht wil brengen is de felicitatiebrief van Prof. Dr. H.A. Lorentz.

Deze natuurkundige die betrokken was bij de oprichting van het Nederlands Lyceum en daar in het curatorium zat schreef ook op 1 nov. een felicitatiebrief. Naast dat hij Willem en zijn vrouw hartelijk feliciteert met de geboorte van het dochtertje zegt hij ook dank voor het meetkunde boek, geschreven door Willem, dat hij toegezonden heeft gekregen.

En tenslotte nog een aantal visitekaartjes die verstuurd werden ter gelegenheid van de geboorte van Aukjen Heilke.
Één van die kaartjes is wel erg opvallend. Daar zit een enorme dikke zwarte rand omheen (ook op het envelopje aanwezig) die het visitekaartje wel een erg treurig aanzicht geeft. Maar toch werd het gewoon ter felicitatie aan de ouders van een jonggeborene toegestuurd. Ik zou ervan schrikken als ik de ouders was geweest!

moeder Dien – Aukjen – Reinder

Er zijn op deze website nog blogs over mijn moeder te vinden:

Winter in de achtertuin
Auk in Zwitserland
Sam Dunlop en Auk Reindersma; verloving en huwelijk. Deel 6.
2005; afscheid van mijn moeder, Aukjen Heilke Reindersma.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s